10 października, 2021

Fake news – cyfrowa dezinformacja

Digitalizacja kultury pomogła usprawnić komunikację – jest to niezaprzeczalny fakt. Kiedy wcześniej dominowały listy i radio, dzisiaj dominują wiadomości mailowe i komunikatory internetowe. Kiedy wcześniej informacje przekazywane były wolniej i skrupulatniej, dzisiaj mamy do czynienia z ogromną ilością komunikatów z przeróżnych źródeł, które często mijają się z prawdą.

Rozwój komunikacji w nowych mediach, oprócz niewątpliwych dogodności, niesie ze sobą znaczące zagrożenia. Poza intensywnymi dyskusjami na temat przeobrażenia relacji interpersonalnych, toczy się polemika na temat tego jak łatwo jest obecnie udostępnić informację (czy to wpis, zdjęcie lub nagranie) i dotrzeć do szerokiego grona odbiorców, a także jak równie łatwo jest obecnie stworzyć fałszywą narrację.

Efekt domino

Komunikat mający swoje źródło w informacjach nieprawdziwych lub o wątpliwej rzetelności znany jest jako fake news. Wiadomość taka najczęściej celowo propaguje błędną nowinę w celu wzbudzenia sensacji i wywołania w odbiorcy silnej reakcji emocjonalnej. Innymi słowy, fake news jest pewnego rodzaju instrumentem manipulacyjnym, który staje się niekiedy bronią wymierzoną w czyjąś reputację.

Obecnie media społecznościowe charakteryzuje niezwykle szybki obieg informacji. Jeśli w sieci pojawi się ekscytujący news, to naturalną koleją rzeczy będzie jego intensywne udostępnianie i komentowanie. Dodajmy do tego teraz kontrowersyjną kwestię, a nagłośnienie tematu jest gwarantowane. Nie pomaga również fakt, że ogrom informacji oraz tempo ich przetwarzania często zaburzają nasz proces ich filtrowania, przez co jesteśmy obecnie bardziej skłonni wierzyć temu, co napotkamy przeglądając media.

Najczęstszą odpowiedzią jest przypływ intensywnych emocji, po której następuje równie silna reakcja odbiorcy. Konsekwencją tego jest często fala krytyki i zmiana nastawienia opinii publicznej wobec targetowanej osoby czy instytucji. Co więcej, jeden fałszywy news może potencjalnie doprowadzić do innego fenomenu kultury cyfrowej, jakim jest cancel culture – forma medialnego ostracyzmu.

Odpowiedzialny research

Jak zatem uchronić się przed fake newsem?

  • Przede wszystkim, pamiętaj o sprawdzeniu wiarygodności danej informacji w innych źródłach – zwłaszcza tej zdobionej clickbaitowym tytułem.
  • Sprawdź też kim jest autor danej wieści – zwłaszcza jeśli konto lub strona, na której ją znalazłeś/aś wydaje się być podejrzana.
  • Nie przekazuj i nie udostępniaj danej informacji bez wcześniejszego zapoznania się z nią w całości oraz sprawdzenia jej wiarygodności. Staraj się też zachować dystans wobec niej, niezależnie od tego jak emocjonująca ona dla Ciebie jest.
  • Zwróć uwagę na formę treści komunikatu. Czy tekst jest spójny? Czy zawiera błędy ortograficzne, gramatyczne i stylistyczne?
  • Przyjrzyj się też językowi, jakiego używa autor. Czy używa słownictwa nacechowanego emocjonalnie?
  • Pamiętaj również o sprawdzeniu, czy przytoczone zostały źródła.
Rodzaj treści: Poradnik
Autor wpisu / Partner wpisu: Magdalena Burzyńska / Fundacja Digital Poland